Mbi një kodër shkëmbore që ngrihet mbi lumin Osum, Kalaja e Beratit e ka zanafillën në shekullin IV p.e.s., ndonëse pjesa më e madhe e mureve që shohim sot u ndërtua në shekullin XIII. Atëherë fortifikimet u rindërtuan nga Despoti i Epirit, Mihali I Komnen Duka, monogrami i të cilit me tulla të kuqe dallohet ende në njërin prej mureve. Kalaja nuk është thjesht një rrënojë: lagjja Kala brenda mureve banohet edhe sot dhe gjallëron mes rrugicash me kalldrëm, shtëpish tradicionale dhe kishash bizantine, shumë prej tyre të shekullit XIII, si Kisha e Shën Triadhës. Këtu ndodhen edhe rrënojat e Xhamisë së Kuqe, ndër më të hershmet e qytetit, e shekullit XV, si dhe Muzeu Kombëtar Ikonografik "Onufri". Që nga viti 2008, kalaja është pjesë e pasurisë së Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s "Qendrat historike të Beratit dhe Gjirokastrës".
I hapur më 27 shkurt 1986 brenda Kishës së Fjetjes së Shën Mërisë, të ndërtuar në vitin 1797 mbi themelet e një kishe më të hershme, Muzeu Kombëtar Ikonografik "Onufri" mban emrin e mjeshtrit të madh të pikturës shqiptare të shekullit XVI, të njohur për një të kuqe të veçantë që u bë shenja e tij dalluese. Koleksioni përmban rreth 200 ikona dhe objekte liturgjike të shekujve XIV–XX, të mbledhura nga kishat dhe manastiret e krahinës, me vepra të vetë Onufrit, të birit të tij Nikollës, të Onufër Qipriotit, të David Selenicës, të Kostandin Shpatarakut dhe të familjes Çetiri. Edhe vetë kisha është pjesë e përvojës: ikonostasi i saj prej druri, i gdhendur në vitin 1807, konsiderohet si një nga kryeveprat e gdhendjes shqiptare në dru.
Epitetin "qyteti i një mbi një dritareve" Berati ia detyron Mangalemit, lagjes që shtrihet nën kala, përgjatë bregut të Osumit. Shtëpitë e saj të bardha ngjiten shkallë-shkallë në shpatin e kodrës, aq afër njëra-tjetrës sa dritaret duken sikur qëndrojnë njëra mbi tjetrën. Fillimisht një pazar i madh dhe qendër tregtare buzë lumit, Mangalemi është tradicionalisht lagjja myslimane e qytetit: këtu ndodhen Xhamia e Mbretit, e lidhur me emrin e sulltan Bajazitit II në fund të shekullit XV, Xhamia e Plumbit e shekullit XVI, që e ka marrë emrin nga plumbi që vesh kupolën e saj, dhe Xhamia e Beqarëve, e përfunduar në vitin 1828 buzë lumit. Banesat që shohim sot datojnë kryesisht nga fundi i shekullit XVIII dhe shekulli XIX. Në vitin 2008 qendra historike e Beratit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s; Mangalemi shihet më së miri nga lagjja Gorica, në bregun përballë.
